బాల్య వివాహాలను పూర్తిగా నిర్మూలించేందుకు గ్రామస్థాయిలో ప్రజలు చురుకైన పాత్ర పోషించాలని జిల్లా బాలల సంరక్షణ అధికారి (డీసీపీఓ) టి. రాజేంద్ర ప్రసాద్ సూచించారు. బాల్య వివాహాల వల్ల పిల్లల విద్య, ఆరోగ్యం, భద్రత, భవిష్యత్ అవకాశాలపై ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుందని, కాబట్టి వాటిని అడ్డుకోవడంలో గ్రామాలు ముందుండాలని ఆయన పేర్కొన్నారు.
బాల్య వివాహాల నివారణకు కేవలం ప్రభుత్వ యంత్రాంగం చర్యలు సరిపోవని, కుటుంబాలు, గ్రామ పెద్దలు, ప్రజాప్రతినిధులు, ఉపాధ్యాయులు, అంగన్వాడీ సిబ్బంది, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, యువత కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉందని అధికారులు సూచించారు. గ్రామాల్లో బాల్య వివాహానికి సంబంధించిన సమాచారం తెలిసిన వెంటనే సంబంధిత అధికారులకు తెలియజేయడం ద్వారా వివాహాన్ని ముందుగానే అడ్డుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
భారత ప్రభుత్వం బాల వివాహ్ ముక్త్ భారత్ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, ప్రమాదంలో ఉన్న బాలికలను గుర్తించడం, సమయానికి సమాచారం అందించడం, స్థానిక సంస్థలను భాగస్వామ్యం చేయడం వంటి చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. గ్రామసభల ద్వారా గ్రామాలను బాల్య వివాహ రహిత గ్రామాలుగా ప్రకటించే కార్యక్రమాలు కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి.
బాల్య వివాహాలను నిరోధించేందుకు బాల్య వివాహాల నిరోధక అధికారి (సీఎంపీఓ)లకు చట్టపరమైన బాధ్యతలు ఉన్నాయి. బాల్య వివాహం జరగకుండా చర్యలు తీసుకోవడం, ఆధారాలు సేకరించడం, ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం, వివాహాలను ప్రోత్సహించే లేదా సహకరించే వ్యక్తులకు చట్టపరమైన పరిణామాలను వివరించడం వంటి విధులు వారికి అప్పగించారు.
అత్యవసర పరిస్థితుల్లో బాలల సహాయవాణి 1098 ద్వారా కూడా సమాచారం అందించవచ్చు. బాల్య వివాహాలపై ఫిర్యాదులు పోలీసు, జిల్లా బాలల సంరక్షణ విభాగం, సంబంధిత అధికారులకు చేరేలా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు.
తెలంగాణలోనూ బాల్య వివాహాల నిర్మూలన కోసం 2026లో విస్తృత అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. రాష్ట్రంలోని వేలాది గ్రామాలు, విద్యాసంస్థలు, మతపరమైన ప్రదేశాల్లో ప్రచార కార్యక్రమాలు చేపట్టినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
బాల్య వివాహాన్ని అడ్డుకోవడం ప్రభుత్వ బాధ్యతతో పాటు సమాజం మొత్తం బాధ్యత. గ్రామస్థాయిలో ముందస్తు సమాచారం, అవగాహన, చట్టాల అమలు బలపడితే బాల్య వివాహాల నివారణకు మరింత ప్రభావవంతమైన చర్యలు తీసుకోవచ్చు.
