తెలంగాణలోని మెదక్ జిల్లాలో సుమారు 9వ శతాబ్దానికి చెందిన అరుదైన గజలక్ష్మి శిల్పం వెలుగులోకి వచ్చింది. రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినదిగా చరిత్రకారులు గుర్తించిన ఈ శిల్పం, మండలం యనగంద్ల గ్రామంలోని హనుమాన్ ఆలయం వద్ద చెట్టు కింద నిర్లక్ష్య స్థితిలో ఉన్నట్లు గుర్తించారు. నల్ల గ్రానైట్ రాతితో చెక్కిన ఈ శిల్పం ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది.
కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు బుర్ర సంతోష్ అందించిన సమాచారం మేరకు, పురావస్తు పరిశోధకుడు డాక్టర్ ఈ. శివనాగిరెడ్డి, బృందం కన్వీనర్ శ్రీరామోజు హరగోపాల్తో పాటు ఇతర వారసత్వ పరిరక్షణ కార్యకర్తలు గ్రామాన్ని సందర్శించి శిల్పాన్ని పరిశీలించారు.
శిల్పం ముందు భాగంలో పద్మాసనంలో కూర్చున్న గజలక్ష్మి కనిపిస్తుంది. అమ్మవారి రెండు చేతుల్లో తామర పుష్పాలు ఉండగా, ఇరువైపులా ఉన్న ఏనుగులు ఆమెకు అభిషేకం చేస్తున్నట్లుగా శిల్పాన్ని రూపొందించారు. అయితే, ఈ శిల్పాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టే అంశం దాని పైభాగంలో ఉన్న మరో పురాణ ఘట్టం.
శిల్పంపై సముద్ర మథనం, వెనుకవైపు శివుడి తాండవం
ఈ శిల్పం పైభాగంలో దేవతలు, రాక్షసులు కలిసి క్షీరసాగరాన్ని మథించిన సముద్ర మథనం ఘట్టాన్ని చెక్కారు. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాల్లో ఇప్పటివరకు ఇలాంటి ప్రత్యేకమైన సముద్ర మథన దృశ్యంతో కూడిన గజలక్ష్మి శిల్పం తమ దృష్టికి రాలేదని చరిత్రకారులు పేర్కొన్నారు. సాధారణంగా ఆలయ ద్వారాల అలంకరణల్లో కనిపించే ఇలాంటి శిల్పం, ప్రస్తుతం కనిపించకుండా పోయిన ఏదైనా పురాతన ఆలయానికి చెందినదై ఉండవచ్చని పురావస్తు నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
శిల్పం వెనుకవైపు మరో విశేషమైన చెక్కడాన్ని గుర్తించారు. ఇందులో 12 చేతులతో శివుడు ఆనంద తాండవం చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు. ఆయనకు ఇరువైపులా బ్రహ్మ, విష్ణువు చేతులు జోడించి కూర్చున్న భంగిమలో ఉన్నారు. ఒకే రాతిపై ఇంతటి ప్రత్యేకమైన శిల్పరూపాలు ఉండటం రాష్ట్రకూటుల కాలం నాటి శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని తెలియజేస్తోందని పరిశోధకులు అభిప్రాయపడ్డారు.
చారిత్రక శిల్పం పరిరక్షణకు విజ్ఞప్తి
ఈ చారిత్రక శిల్పం నిర్లక్ష్యంగా ఉండటంపై పురావస్తు నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. శిల్పాన్ని సురక్షితమైన పీఠంపై ఏర్పాటు చేసి, భవిష్యత్ తరాలకు అందేలా గ్రామస్థులు సంరక్షించాలని డాక్టర్ ఈ. శివనాగిరెడ్డి, శ్రీరామోజు హరగోపాల్ విజ్ఞప్తి చేశారు. సరైన పరిరక్షణ చర్యలు చేపడితే, ఈ శిల్పం తెలంగాణ చరిత్ర, ప్రాచీన కళా సంపదపై మరింత పరిశోధనకు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.
